مریم مرادی
بررسی آماری کشتار معترضان در ایران همزمان با قطع اینترنت
اعتراضات اخیر در ایران از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (حدود ۷–۸ دی ۱۴۰۴) با محوریت نارضایتیهای اقتصادی (مانند سقوط ارزش
پول ملی، افزایش هزینههای زندگی و مشکلات معیشتی) آغاز شد و به سرعت به اعتراضهای گسترده در شهرهای مختلف ایران تبدیل شد. این اعتراضها به تدریج به خواستهای سیاسی مردم بدل شد ، از جمله درخواست سرنگونی حکومت ضدمردمی که سالهاست از خون و جان و مال این مردم می نوشد. حاکمیت ستمگر و نالایق برای بقا و پنهان کاری جنایات خود ، اقدام به قطع اینترنت و ارتباطات در بخشهای بزرگی از کشور به صورت عمده نمود تا بتواند در سایه سکوت به قتل و کشتار بیرحمانه خود ادامه دهد که این موضوع ، تأیید و جمعآوری آمار مستقل را بسیار دشوار کرده است.
اعتراضات اخیر در ایران بار دیگر شکاف عمیق میان جامعه و
حاکمیتی را آشکار ساخت که بسیاری از شهروندان آن را «ضد مردمی» میدانند. واکنش حکومت
به مطالبات مدنی، نه گفتوگو و اصلاح، بلکه استفاده گسترده از خشونت مرگبار، سرکوب
سازمانیافته و قطع سراسری اینترنت بوده است. این مقاله بهصورت تحلیلی به شرح
وضعیت مردم ایران در جریان این اعتراضات میپردازد و با تکیه بر گزارشهای حقوق
بشری، ابعاد انسانی، اجتماعی و حقوقی آنچه رخ داده است را بررسی میکند.
چرا مردم به خیابان ها آمدند؟
اعتراضات اخیر در ایران ریشه در مجموعهای از بحرانهای
مزمن دارد از جمله:
فروپاشی معیشتی و کاهش شدید قدرت خرید
فساد ساختاری و پاسخ ناپذیری حاکمیت
سرکوب آزادیهای مدنی و سیاسی
احساس حذف کامل مردم از فرآیند تصمیمگیری
برای بخش بزرگی از جامعه، اعتراض نه یک انتخاب سیاسی، بلکه
آخرین ابزار بقا و دیدهشدن بوده است.
پاسخ حکومت: از سرکوب تا کشتار
بر اساس گزارش نهادهای مستقل حقوق بشری و شهادتهای مردمی،
واکنش حکومت ایران به اعتراضات شامل موارد زیر بوده است:
استفاده گسترده از سلاح گرم و نیروی مرگبار علیه معترضان
غیرمسلح
بازداشتهای فلهای، ناپدیدسازی قهری و شکنجه
هدف قرار گرفتن جوانان، زنان و حتی کودکان
جلوگیری از درمان مجروحان و تهدید خانوادههای قربانیان
این اقدامات باعث شده بسیاری از ناظران بینالمللی از
«کشتار گسترده معترضان» و نقض فاحش حق حیات سخن بگویند.
قطع اینترنت؛ ابزار پنهانسازی ، سرکوب و کشتار
یکی از مهمترین ابعاد اعتراضات اخیر، قطع یا اختلال شدید
اینترنت در مقاطع حساس بوده است. این اقدام پیامدهای عمیقی داشته است، از جمله:
جلوگیری از انتشار تصاویر و اسناد کشتار
قطع ارتباط مردم با جهان خارج
دشوار شدن امدادرسانی و اطلاعرسانی پزشکی
ایجاد فضای ترس، انزوا و بیخبری مطلق
بسیاری از فعالان حقوق بشر معتقدند که قطع اینترنت نه یک
اقدام فنی، بلکه ابزاری آگاهانه برای پنهانسازی خشونت و جنایات حکومتی و تسهیل
سرکوب بوده است.
آیا میتوان از «نسلکشی» سخن گفت؟
در ادبیات حقوق بینالملل، «نسلکشی» تعریف حقوقی مشخصی
دارد. با این حال، آنچه در ایران رخ داده، از نظر بسیاری از حقوقدانان و نهادهای
مستقل، دستکم شامل موارد زیر است:
کشتار گسترده و سیستماتیک غیرنظامیان
هدف قرار دادن یک گروه مشخص (معترضان و مخالفان)
تلاش برای خاموشکردن یک نسل معترض از طریق ترس، مرگ و حذف
به همین دلیل، اصطلاحاتی مانند «کشتار جمعی»، «جنایت علیه
بشریت» و «سرکوب مرگبار سازمانیافته» بهطور فزایندهای در گزارشهای بینالمللی
درباره اعتراضات اخیر در ایران به کار میرود.
شرح حال مردم؛ زندگی در میان مرگ و سکوت
در
پس آمارها، انسانهایی ایستادهاند:
مادرانی
که فرزندانشان را بیصدا دفن کردند
خانوادههایی
که حتی اجازه سوگواری نداشتند
جوانانی
که تنها جرمشان فریاد زدن «حق زندگی» بود
جامعه
ایران امروز با سوگ جمعی، خشم فروخورده و ترومای عمیق اجتماعی مواجه است؛ زخمی که
آثار آن سالها باقی خواهد ماند. آنچه در
اعتراضات اخیر ایران رخ داده است صرفاً یک بحران امنیتی یا ناآرامی سیاسی نبود؛
بلکه بحرانی انسانی و اخلاقی بود که مشروعیت حاکمیت را بیش از پیش زیر سؤال برده
است که بار دیگر با سرکوب مرگبار، قطع اینترنت و تلاش برای پنهانسازی حقیقت، نه
تنها اعتراضات را خاموش نکرد، بلکه حافظه جمعی مردم ایران را عمیقتر و مطالبه
عدالت را ریشهدارتر کرده است. سکوت در برابر این وقایع، به معنای عادیسازی
جنایات حکومتی است که ثبت، تحلیل و بازگویی آنها، گامی ضروری در مسیر حقیقت و
عدالت است.
آمار کشتهشدگان: رسمی در مقابل منابع مستقل
اعتراضات اخیر در ایران ، واکنش گستردهی مردم نسبت به
مشکلات اقتصادی، نابرابری و سرکوب آزادیهای اجتماعی را نشان داد. این اعتراضات در
بسیاری از شهرها ادامه یافت، اما همراه شد با سرکوب شدید از سوی نیروهای امنیتی و
قطع کامل اینترنت و ارتباطات که باعث شده اطلاعات مستقل و قابل راستیآزمایی محدود
گردد. یکی از مهمترین ابعاد این بحران، گستردگی تلفات انسانی است که در این
ارتباط آمارها بسیار متفاوت گزارش شدهاند:
گزارش های رسمی حکومتی برای اولین بار آمار رسمی کشتهشدگان
را حدود ۳٬۱۱۷ نفر اعلام کرد که شامل موارد تحت عنوان «شهدا» بوده است. (1)
نهادهای حقوق بشری و گروههای فعال، آمار بسیار بالاتری را
گزارش کردهاند. طبق برخی گزارشها، شمار تأییدشده کشتهشدگان نزدیک به ۵٬۸۴۸ نفر
است و بیش از ۱۷٬۰۹۱ مورد کشتهشده تحت بررسی قرار دارد.(2)
برخی تحلیلها و آمار خارج از کشور نیز حتی از دهها هزار
قربانی سخن گفتهاند. برای مثال برخی
رسانهها گزارش دادهاند که شمار کشتهشدگان میتواند تا بیش از ۲۰٬۰۰۰ نفر یا
بیشتر باشد. (3)
منابع دیگر برآوردهای متفاوت دیگر نیز ارائه کردهاند؛ برای
نمونه گزارشهایی حدود ۴٬۰۲۹ کشتهشده را بر اساس دادههای فعالان حقوق بشر اعلام
کردهاند.(4)
برخی منابع فقط
کشتهشدگان تأییدشده (با نام و هویت شناختهشده) را حساب میکنند، در حالی که
دیگران شامل «موارد در حال بررسی» نیز هستند. (5)
این گستردگی ارقام، نشاندهندهی چالشهای جدی در جمعآوری
داده در شرایط سانسور و قطع اینترنت در ایران است. گزارشهای رسمی
حکومتی و رسانههای مستقل ممکن است از زاویههای سیاسی یا حقوقی مختلف منتشر شوند
که باعث تفاوت چشمگیر اعداد میشود.
قطع گسترده اینترنت و تأثیر آن بر شفافیت
یکی از تاکتیکهای بکاررفته توسط مقامات جمهوری اسلامی، قطع
اینترنت در ایران و محدودسازی ارتباطات دیجیتال بوده است. سازمانهای بینالمللی
حقوق بشری هشدار دادهاند که این خاموشی دیجیتال عمداً برای پنهانکردن ابعاد
واقعی سرکوب ، کشتار و جنایات برای جلوگیری از انتشار شواهد و گزارشها صورت گرفته
است.
قطع اینترنت باعث شده تا :
گزارشهای مستقل از صحنه رخدادها بسیار محدود شود.
رسانههای خارجی نتوانند آمار یا تصاویر دقیق از وضعیت درون
ایران کسب کنند.
فعالان و شاهدان عینی نتوانند اخبار و اسناد را به بیرون کشور
ارسال کنند.
در نتیجه، اختلاف بین آمار رسمی و آمار مستقل بهشدت افزایش
یافته است.
نحوه سرکوب و پیامدهای انسانی
در گزارشهای حقوق بشری و رسانههای بینالمللی آمده است که
نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی از آتشسوزی تا شلیک مستقیم با مهمات واقعی علیه
معترضان استفاده کردهاند. همچنین گزارشهایی درباره بازداشت مجروحان حتی در
بیمارستانها و بازداشت بیماران و خانوادهها منتشر شده که مورد انتقاد جامعه
جهانی قرار گرفته است.(6)
همچنین چندین گروه و شخصیتهای هنری و فرهنگی در سراسر جهان
با صدور بیانیهها، کشتار و شکنجه مردم ایران را محکوم کردند و بر ضرورت تحقیق
مستقل و پاسخگویی بینالمللی تأکید کردهاند.(7)
در مقیاس حقوقبشری، اقداماتی که در گزارشها به آنها اشاره
میشود شلیک به معترضین مسالمتآمیز،
استفاده غیرتناسبی از خشونت، بازداشت مجروحان، سانسور و قطع اینترنت ، همگی از
مصادیق نقض گسترده حقوق بشر در ایران هستند. این اقدامات مانع از دسترسی به
اطلاعات، جلوگیری از رسیدگی به تلفات و محدود کردن ارتباط مردم با جهان خارج میشود.
قطع اینترنت و رسانهایسازی محدود، در کنار قتل و کشتار مردم ، باعث شده بسیاری
از قربانیان در سکوت و بدون ثبت رسمی بمانند. وضعیتی که منتقدان آن را سکوت سازمانیافته
در برابر نقض حقوق بشر مینامند.
اعتراضات ۲۰۲۵–۲۰۲۶ در ایران به یکی از پرخشونتترین سرکوبهای
مدنی در دهههای اخیر بدل شده است. اختلاف چشمگیر بین آمار رسمی و دادههای مستقل،
نشاندهندهی پیچیدگی، سانسور و محدودیت دسترسی به اطلاعات در داخل کشور است. قطع
اینترنت نهتنها روند اطلاعرسانی را مختل کرده، بلکه بهطور عملی مانع شفافیت و
پاسخگویی در برابر جانباختگان و خانوادههای آنان شده است. آگاهی از تعداد دقیق افراد
کشتهشده در اعتراضات اخیر ایران به دلایل مختلف
از جمله قطع اینترنت، محدودیت در گزارشدهی، و چالشهای تأیید مستقل گزارشها
هنوز قطعی نیست. با این حال، تحلیل آماری نشان میدهد که:
حداقل چند هزار
نفر در این اعتراضات کشته شدهاند.
آمار رسمی و
مستقل با هم اختلاف دارند، که نشان از سختی دسترسی به اطلاعات دارد.
بررسیهای آینده
و دادههای بیشتر میتواند تصویر دقیقتری ارائه دهد.
References
3) 2025–2026 Iranian protests - Wikipedia
4) هرانا:
شمار جان باختگان اعتراضات در ایران به 4029 نفر رسید
6) Iran detaining protesters being treated in hospitals as part of crackdown,
says UN expert | Reuters
7) ۸۰۰ فعال سینمایی با
امضای بیانیهای کشتار و شکنجه مردم ایران را محکوم کردند | ایران اینترنشنال
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر