آرشیو مطالب منتشر شده در نشریه رهایی زن: گزارش حقوق بشر- وضعیت پناهجویان و پناهندگان ایرانی در مالزی

بحران طولانی‌مدت بلاتکلیفی، محرومیت ساختاری و فرسایش انسانی

تهیه کننده: مریم مرادی (فعال حقوق بشر)

این گزارش با هدف انعکاس وضعیت انسانی، حقوقی و اجتماعی پناهجویان و پناهندگان ایرانی در مالزی تهیه شده است؛ افرادی که بسیاری از آنان سال‌هاست در شرایطی از بلاتکلیفی، ناامنی روانی و محرومیت از حقوق اساسی زندگی می‌کنند.

اگرچه مالزی برای بسیاری از ایرانیانِ در معرض خطر، به عنوان کشوری موقت برای یافتن امنیت تلقی شده است، اما نبود نظام رسمی حمایت از پناهندگان و طولانی شدن روند رسیدگی به پرونده‌ها، سبب شده که صدها نفر عملاً در وضعیت تعلیق دائمی قرار گیرند. این گزارش تلاش می‌کند بخشی از واقعیت‌های روزمره این جامعه کمتر دیده‌شده را مستند کند و توجه نهادهای حقوق بشری، رسانه‌ها، دانشگاهیان و جامعه بین‌المللی را به پیامدهای انسانی این وضعیت جلب نماید.

وضعیت حقوقی پناهندگان در مالزی

مالزی عضو کنوانسیون ۱۹۵۱ مربوط به وضعیت پناهندگان و پروتکل ۱۹۶۷ نیست. در نتیجه، قوانین داخلی این کشور پناهندگان و پناهجویان را به رسمیت نمی‌شناسد و آنان غالباً تحت قوانین مهاجرت، مشابه مهاجران غیرقانونی تلقی می‌شوند.(1)

در غیاب یک نظام رسمی پناهندگی، دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR) مسئولیت ثبت‌نام، بررسی پرونده‌ها و صدور کارت پناهندگی را برعهده دارد.(2)

داشتن کارت سازمان یو ان در مالزی به معنای برخورداری از اقامت قانونی کامل، حق اشتغال رسمی، امنیت پایدار یا دسترسی کامل به خدمات عمومی نیست.(3)

بسیاری از پناهندگان همچنان :

· از اشتغال قانونی محروم‌اند

· به خدمات درمانی محدود دسترسی دارند

· با مشکلات بانکی و مالی مواجه‌اند

· در معرض بازداشت یا استثمار قرار دارند

· فاقد امنیت اجتماعی پایدار هستند

وضعیت پناهندگان ایرانی در چارچوب بحران گسترده‌تر حقوق مهاجران و پناهندگان در مالزی قابل تحلیل است. همچنین نهادهای حقوقی و مدنی در مالزی بارها بر وجود شکاف‌های ساختاری در حمایت از مهاجران و پناهندگان تأکید کرده‌اند و خواستار رویکرد انسانی‌تر شده‌اند. (4)

جمعیت پناهندگان ایرانی در مالزی

با نگاهی به آمار و ارقام در مالزی، تا پایان فوریه ۲۰۲۶، حدود ۲۱۵,۶۰۰ پناهنده و پناهجو در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در مالزی ثبت نام کرده‌اند. (5)

حدود ۱۹۳,۸۲۴ نفر از میانمار هستند که شامل ۱۲۶,۱۴۴ نفر روهینگیایی، ۱۵,۷۷۴ نفر چینی و ۳۳,۰۰۲ نفر از سایر گروه‌های قومی از مناطق آسیب‌دیده از جنگ یا فراری از آزار و اذیت در میانمار می‌شود. افراد باقیمانده حدود ۲۱,۷۷۶ پناهنده و پناهجو از بیش از ۵۰ کشور هستند که از جنگ و آزار و اذیت گریخته‌اند، از جمله حدود ۵۷۶۰ پاکستانی، ۳۱۹۳ یمنی، ۲۹۴۵ سومالیایی، ۲۹۳۱ افغان، ۲۴۷۱ سوری، ۱۰۴۳ سریلانکایی، ۵۱۴ فلسطینی، ۴۲۰ عراقی و دیگران. (5)

اگرچه تاکنون آمار دقیقی از جمعیت ایرانیان پناهنده در سازمان یو ان مالزی به‌صورت عمومی و تفکیک‌شده منتشر نمی‌شود، اما جامعه پناهجویان ایرانی یکی از گروه‌هایی است که طی سال‌های گذشته با افزایش مدت انتظار و کاهش چشم‌انداز اسکان مجدد مواجه بوده است. بسیاری از خانواده‌های ایرانی سال‌های طولانی در انتظار تعیین تکلیف پرونده‌های خود باقی مانده‌اند؛ در برخی موارد مدت انتظار بیش از 8 تا 18 سال برای این خانواده ها گزارش شده است.

پیامدهای انسانیِ انتظار طولانی‌مدت

فرسایش روانی و ناامیدی مزمن و زندگی در شرایط بلاتکلیفی طولانی‌مدت، آثار عمیق روانی بر افراد و خانواده‌ها برجای می‌گذارد. بسیاری از پناهجویان از اضطراب شدید ، افسردگی ، ناامیدی نسبت به آینده ، احساس فراموش‌شدگی ، و فشار روانی ناشی از بی‌ثباتی دائمی سخن می‌گویند. برای بسیاری، دشوارترین بخش این وضعیت نه فقط فقر یا محدودیت اقتصادی، بلکه نبود پاسخ روشن درباره آینده است.

کودکان و نسلِ ازدست‌رفته

کودکانی که نه به اختیار خود ، بلکه فقط بخاطر والدین خود در این وضعیت بلاتکلیف و انتظار طولانی مدت گیر افتاده اند با موانع جدی و چالشهای بسیار مواجه‌اند. نبود دسترسی پایدار به آموزش رسمی، مشکلات مالی خانواده‌ها و شرایط نامطمئن زندگی، موجب شده بسیاری از کودکان و نوجوانان از فرصت‌های آموزشی و رشد اجتماعی محروم شوند.

در همین حال، جوانان بسیاری فرصت ادامه تحصیل، دریافت بورسیه، اشتغال تخصصی و ساختن آینده حرفه‌ای خود را از دست داده‌اند؛ صرفاً به دلیل طولانی شدن وضعیت بلاتکلیفی و عدم پاسخگوی سازمان یو ان مالزی.

شکاف‌های حمایتی و محدودیت‌های اجتماعی– اقتصادی

با وجود ثبت نام در سازمان یو ان ، پناهندگان در مالزی با محدودیت های جدی روبرو هستند از جمله: عدم حق کار قانونی ، دسترسی محدود به خدمات درمانی ، محدودیت در خدمات بانکی و مالی ، خطر بازداشت، استثمار و آسیب‌پذیری اجتماعی(7)

به دلیل نبود مجوز کار قانونی، بخش بزرگی از پناهندگان ناچار به اشتغال غیررسمی و مشاغل کم‌درآمد هستند. این وضعیت آنان را در معرض استثمار کاری ، دستمزدهای ناعادلانه ، نبود حمایت قانونی ، و ناامنی اقتصادی مداوم قرار می‌دهد. بسیاری از خانواده‌ها برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی با دشواری جدی مواجه‌اند.(8)

وضعیت پناهجویان ایرانی در شرایط بحران منطقه‌ای

در سال‌های اخیر، تشدید بحران‌های سیاسی، امنیتی و تنش‌های منطقه‌ای مرتبط با ایران، نگرانی‌های جامعه پناهجویان ایرانی را افزایش داده است. بسیاری از پناهجویان ایرانی اعلام می‌کنند که امکان بازگشت امن به کشور خود را ندارند و همچنان از پیامدهای سیاسی، امنیتی یا اجتماعی بازگشت هراس دارند. با وجود این شرایط، شمار زیادی از آنان سال‌هاست بدون چشم‌انداز روشن برای اسکان مجدد یا راه‌حل پایدار در انتظار باقی مانده‌اند.

نگرانی‌ها درباره روندهای طولانی و کمبود شفافیت

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مطرح‌شده توسط پناهجویان ایرانی، طولانی شدن روند رسیدگی و نبود اطلاعات شفاف درباره آینده پرونده‌هاست. بسیاری از پناهندگان گزارش می‌کنند که در طول سال‌های انتظار، پاسخ اصلی که از سوی سازمان یو ان مالزی دریافت کرده‌اند تنها این بوده است:

«منتظر بمانید»

این در حالی است که انتظار طولانی‌مدت، بدون جدول زمانی مشخص یا اطلاع‌رسانی شفاف، آثار انسانی گسترده‌ای بر زندگی افراد به ویژه بر زندگی کودکان و نوجوانان و جوانان آنان برجای می‌گذارد.

درخواست‌ها و توصیه‌ها

این گزارش از نهادهای بین‌المللی حقوق بشر، سازمان‌های بشردوستانه ، رسانه‌های مستقل ، دانشگاهیان و پژوهشگران ، و جامعه جهانی ، درخواست می‌کند که توجه بیشتری به وضعیت پناهجویان ایرانی در مالزی داشته باشند. همچنین درخواست می‌شود :

· روندهای رسیدگی انسانی‌تر و شفاف‌تر شوند

· حمایت‌های آموزشی و درمانی افزایش یابد

· وضعیت خانواده‌های آسیب‌پذیر مورد توجه فوری قرار گیرد

· و راه‌حل‌های پایدار برای پایان دادن به سال‌ها بلاتکلیفی بررسی شود